By John Iremil Teodoro
KANG Dominggo, una nga adlaw kang Marso, nagbasa ako kang mga binalaybay sa selebrasyon kang Chinese Spring Festival sa Fo Guang Shan Mabuhay Temple sa P. Ocampo St. rapit lang rëgya sa ginaestaran ko nga condominium building sa tëpad kang De La Salle Unversity.
Kang sarang semana, nag-message kanakën ang abyan ka nga Tsinoy nga si Lourdes Lim Wang nga sangka manunulat sa Mandarin. Gin-imbitar na ako nga magbasa kang mga binalaybay sa aktibidad nanda sa Mabuhay Temple nga ginatig-uluhan, “Sining at Panitikan: Parol at Bilo-bilo.” Si Lourdes aktibo nga miyembro kang Buddha’s Light International Association Philippine Chapter. Sanda ang mga lay nga grupo nga nagabulig sa templo.
Buhay ko rën nga amiga si Lourdes. Ang anang bana nga si Jameson Ong ang sara sa pinakapaborito ko nga mamalaybay sa Mandarin. Kang sekretaryo heneral pa ako kang Unyon ng mga Manunulat sa Pilipinas ukon UMPIL, sanda nga mag-asawa ang nagabulig kanakën nga makabëël kami kang pinansiyal nga bulig halin sa Philippine Soong Ching Ling Foundation. Mga opisyal sanda sa amo nga pundasyon.
Hambal ni Lourdes, mangita ako kang binalaybay sa libro nga 365 Days for Travelers nga sangka devotional daily book kang Humanistic Buddhism. Ang kopya ko kang libro nga dya gintugro kanakën kang abadesa kang Mabuhay Temple kato kang una ko nga pag-agto rugto antes pa man magpandemya. Gin-imbitar ako ni Lourdes nga mag-attend kang media presentation kang musical nga ginprodyus nanda parte sa kabuhi ni Prinsipe Siddhartha Gautama. Umpisa kato, pirme ko rën ginabasa ang libro nga dya. May mga kopya man gani ako kadya sa writing table ko sa Pasig kag sa Maybato.
Umpisa kato, nangin paborito ko nga karan-an rëgya rapit sa La Salle ang restawran kang Mabuhay Temple. Namit ang mga vegetarian nga pagkaën rugto. Nag-untat lang ako kaën rugto kang magpandemya. Sa kadya, nangin ekslusibo rën lamang ang restawran sa mga miyembro kang Buddha’s Light pareho nanday Lourdes. Pero sa ingëd nga Orchid Hotel, may vegetarian restawran rën man ang Mabuhay Temple pero bëkët kumpleto ang andang menu.
Kang makita kang sangka abyan ko ang post ko sa Facebook nga imaw ko sa larawan si Abbess Venerable Miao Jing kang FGS Mabuhay Temple, nag-message tana kon bala nag-convert rën ako sa Buddhism. Daw nagapanunlog ang pamangkot pero daw seryoso man. Ang sabat ko kana, wara man gid it sablag kon mangin Buddhist ako pero Katoliko man sa gihapon ay pareho man lang ang tinutuyo kang darwa ka pagtúo nga dya. Amo ang mangin mayad ako nga tawo.
Hambal ko pa kana, ang natandaan ko nga leksiyon sa Humanistic Buddhism amo nga sa atën kabuhi dapat maghimu kang kamayad sa tatlo ka bagay sa atën kabuhi: (1) Mayad nga buruhatën, (2) Mayad nga harambalën, kag (3) Mayad nga pamensarën. Good Deeds, Good Words, and Good Thoughts. Mga bagay nga nabëdlayan ako obrahën. Daw hëlas lang daad tana ang maghimu kang mayad para sa kalibutan kag sa isigkatawo pareho kang pagtugro kang pagkaën sa mga gëtëm, pagtanëm kang mga kahoy at bulak para sa ikamayad kang palibot. Pero daw nabëdlayan gawa ako kang pagkontrol sa akën paghambal hay kon nagaëgët gani ako, nagapamuyayaw ako. Mas bëdlay pa gid ang manëmdëm lang kang mayad sa para iban pero may mga tawo gid nga ginakëga ko sa akën pamensarën.
Kisra nahambal ko ang kabëdlay nga nabatyagan ko nga dya kay Lourdes. Ang sabat na kanakën, wara man it tawo nga perpekto. Ang importante nagapanikasëg gid kita nga maghimu kang mayad.
Sa kadya ginatun-an ko pa lang ang Buddhismo. Sa mga panglugayawan ko sa mga iningëd natën nga pungsod sa Southeast Asia, duro ako nga mga templo kang Buddhismo kag Hinduismo nga naagtunan parehas sa Ubud sa Indonesia, sa Phnom Penh kag Siem Reap sa Cambodia, kag sa Thailand. Ang libro ko gani nga Bulawan nga Bulak/Golden Showers (Pawikan Press, 2025) duro ang mga binalaybay nga Buddhismo ang tema.
Sa libro nga Humanistic Buddhism: Holding True to the Original Intents of Buddha (Fo Guang Cultural Enterprise, 2016) ni Venerable Master Hsing Yun kag ginlëbad sa Ingles ni Venerable Miao Guang, nasulat nga ang pagpati sa Humanistic Buddhism magadara kanatën sa pagpakadalisay kang atën lawas kag pamensarën. Mangin hilway man kita sa atën ginapakamahal nga mga materyal nga bagay, sa atën mga sayëp nga pagpati, kag mga kasakit nga naagëman kag ginapas-an natën rëgya sa ibabaw kang kalibutan.
Sunô man sa libro nga dya, may lima ka pangkabilugan nga pagsurundan ang Humanistic Buddhism: (1) No Killing, (2) No stealing, (3) No sexual misconduct, (4) No lying, kag (5) No intoxication. Parehas lang dya kang Ten Commandments nga makita ta sa Bibliya. Amo ria nga okey lang gid kanakën nga ginatun-an ko ang mangin Buddhist kag practicing Catholic man ako. Sa kadya, indi ko pa kinahanglan magpili kon bala magapabilin ako nga Katoliko ukon mangin Buddhist rën.
Ang mas ginapanëmdëm ko kadya amo ang mangin vegetarian liwan. Mas nami dya nga pamaagi kang pagkaën para sa palibot kag sa lawas ko. Kag indi e kinahanglan nga may mapatay ukon patyën nga iban nga tinuga para lang makakaën ako.
Ang joke gani ni Abbess Venerable Miao Jing sa anang mensahe sa programa kang Dominggo, nami kuno kag suwerte ang Year of the Horse tëngëd ang mga kabayo maisëg, madasig magdalagan, puwersado, tandës, kag vegetarian.
***
Si John Iremil Teodoro nga taga-San Jose de Buenavista, Antique sangka full professor sa Departamento kang Literatura kang De La Salle University sa Manila kon diin tana man ang direktor kang Bienvenido N. Santos Creative Writing Center. Nangin Sekretaryo Heneral tana kang Unyon ng mga Manunulat sa Pilipinas (UMPIL). Ginbaton na ang S.E.A. Write Award halin sa Kaharian kang Thailand katong 2019. Tana ang may pinakaduro nga nasulat kag nabantala nga mga sinulatan sa pulong nga Kinaray-a.
